دکتر محمدتقی فخغلی در آغاز با ابراز خرسندی از حضور در این جمع صمیمی اظهار داشت: با توجه به فرصت محدود، بحث را بر محور «اعتدال فرهنگی» متمرکز کردم.

وی در تبیین مفهوم اعتدال، به ریشه‌های این واژه در آموزه‌های دینی اشاره و خاطرنشان کرد: واژه «اعتدال» به‌طور مستقیم در قرآن و روایات کمتر به‌کار رفته، اما مفاهیم هم‌معنای آن مانند «اقتصاد» از ریشه «قَصَد» به‌معنای میانه‌روی و «اوسط» به‌معنای وسط، بارها در قرآن کریم (مانند آیه 143 سوره بقره) و احادیث مورد تأکید قرار گرفته است.

این استاد دانشگاه با اشاره به حدیث «خیرُ الامورِ اوسطُها» تصریح کرد: بهترین و اثرگذارترین راه‌حل‌ها، راه‌حل‌های میانه است.

دکتر فخغلی سپس با ارائه نمونه‌ای کاربردی از سیره معصومین(ع) در عرصه فردی، به بیان روایاتی از پیامبر اکرم(ص) و ائمه اطهار(ع) پرداخت که بر «رفق» و میانه‌روی در عبادت و پرهیز از سخت‌گیری و افراط‌ورزی تأکید دارند. وی در این بخش به روایتی از امام صادق(ع) استناد کرد که در آن، امام باقر(ع) به ایشان فرمودند: «خداوند بنده‌اش را به اندک عمل خرسند می‌کند.»

سخنران این مراسم در ادامه، با خواندن فرازی از نامه 69 نهج‌البلاغه، بر توصیه امام علی(ع) به «خدعه نفس» در عبادت (به معنای مدارا و رفق با نفس) تأکید و تصریح کرد: حضرت می‌فرمایند عمل اندکِ پیوسته، از عمل بسیارِ ملال‌آور بهتر و اثرگذارتر است.

وی در بخش کلیدی سخنان خود، حدیثی از امام صادق(ع) را نقل کرد که در آن به مقایسه شیوه حکمرانی بنی‌امیه و اهل‌بیت(ع) پرداخته شده است. در این حدیث، شاخص‌های حکمرانی اهل‌بیت(ع) «رفق»، «تألف» (ایجاد الفت)، «وقار»، «تقیه» (به معنای مراعات ظرفیت جامعه) و «اجتهاد» (سخت‌کوشی) معرفی شده است.

دکتر محمدتقی فخغلی با تطبیق این مبانی بر عرصه فرهنگی، خطاب به کارگزاران فرهنگی کشور در دانشگاه‌ها اظهار داشت: تکلیف شما روشن است. برنامه‌ریز فرهنگی باید ظرفیت‌شناس باشد و در حدود ظرفیت‌ها برنامه بنویسد و اجرا کند.

وی با اشاره به آسیب‌های افراط و تفریط در عرصه فرهنگ، هشدار داد: افراط، خود را در قالب خشونت، تحجر، تحمیل و سخت‌گیری نشان می‌دهد و نمونه عینی آن را در جریانات تکفیری و سلفی می‌بینیم. از سوی دیگر، تفریط نیز به معنای وادادگی، سهل‌انگاری و رها کردن صحنه است.

این استاد دانشگاه در پایان خاطرنشان کرد: راه نجات، همان راه میانه و عالمانه «اعتدال» است که زیرساخت معرفتی دارد و ما را از هر دو آفت افراط و تفریط مصون می‌دارد. باید با عزم جدی و سخت‌کوشی، اما با رفق، حکمت و ملایمت در عرصه فرهنگ گام برداریم.

گفتنی است این نشست با حضور جمعی از کارشناسان حوزه فرهنگی دانشگاه‌های سراسر کشور برگزار شد.